ADOS-2 u kobiet i osób z ADHD. Dlaczego wynik trzeba czytać razem z historią życia?

Dwie osoby mogą podczas ADOS-2 zachowywać się podobnie.

Jedna od dzieciństwa ma szeroki wzorzec cech autystycznych, ale przez lata nauczyła się świadomie kontrolować część zachowań społecznych.

Druga ma ADHD. Przerywa, gubi tok rozmowy, szybko zmienia temat i nierówno utrzymuje uwagę na rozmówcy.

Obserwowane zachowanie może się częściowo nakładać.

Mechanizm nie musi być ten sam.

To właśnie dlatego przy dorosłych interpretacja ADOS-2 czasem staje się trudniejsza niż proste porównanie wyniku z progiem.

Gdy ADOS-2 wychodzi poniżej progu

Wynik poniżej progu nie jest automatycznym dowodem, że autyzmu nie ma.

Nie jest też dowodem, że narzędzie „nie zadziałało”.

U dorosłych obraz bywa bardziej złożony. Część osób przez lata uczy się prowadzić rozmowę, kontrolować kontakt wzrokowy, zadawać pytania i dopasowywać zachowanie do oczekiwań.

Przeglądy dotyczące diagnostyki dziewcząt i kobiet zwracają uwagę, że kamuflowanie może utrudniać wychwycenie części prezentacji autyzmu, a obecne narzędzia nie zawsze obejmują pełne zróżnicowanie sposobów funkcjonowania.

Maskowanie jest realnym zjawiskiem.

Nie jest jednak wytrychem, który unieważnia każdy wynik.

Co pokazało badanie Modułu 4 u dorosłych kobiet

Badanie opublikowane online w 2024 roku, później w Journal of Autism and Developmental Disorders, objęło 331 osób ocenianych w specjalistycznej klinice.

ADOS-2 Moduł 4 miał bardzo dobre właściwości w całej próbie dorosłych bez niepełnosprawności intelektualnej. Jednocześnie kobiety uzyskiwały niższe wyniki, a ich wyniki ADOS-2 nie korelowały z ADI-R tak jak u mężczyzn.

Autorzy wskazali to jako potencjalną słabość narzędzia w ocenie dorosłych kobiet.

Nie znaczy to: jeśli ADOS nie potwierdził autyzmu, to na pewno przez maskowanie.

To byłoby równie niebezpieczne skrócenie.

Znaczy tylko, że wynik trzeba czytać razem z resztą materiału.

Wynik poniżej progu może być po prostu trafny

W internecie bywa narracja: ADOS nic nie pokazał, ale wiem, że mam autyzm, bo maskuję.

Maskowanie istnieje.

Nie może jednak stać się argumentem, który kasuje każdy wynik niezgodny z oczekiwaniem.

Możliwe jest również, że cechy brane za autyzm mają inne wyjaśnienie. Lęk. ADHD. Trauma. OCD. Depresja. Zaburzenia osobowości. Trudności komunikacyjne. Doświadczenia społeczne. Albo kilka rzeczy naraz.

Współwystępowanie to nie tożsamość. Nakładanie się obrazów nie znaczy, że to jedno i to samo.

Dobra diagnostyka musi zostawiać otwarte obie odpowiedzi.

Autyzm może być.

Może go też nie być.

ADHD dodatkowo mąci obraz

ADHD i autyzm mogą współwystępować. Mogą też w codziennym funkcjonowaniu częściowo się przypominać.

Kłopot z biegiem rozmowy. Przerywanie. Trudność z utrzymaniem uwagi na drugiej osobie. Nierówna wzajemność. Nietypowe sterowanie tematem. Silne zainteresowania. Kłopoty z regulacją zachowania.

Podobne zachowanie może mieć różne źródła. Impulsywność to nie to samo co autystyczny wzorzec komunikacji społecznej, nawet jeśli z zewnątrz część sytuacji wygląda podobnie.

W badaniu z 2022 roku oceniono ADOS-2 u 63 dorosłych z ADHD bez klinicznego rozpoznania autyzmu oraz 31 osób kontrolnych. W grupie ADHD obserwowano podwyższone cechy oceniane jako autystyczne, a analiza sugerowała co najmniej dwa możliwe źródła tego nakładania: część jakościowo podobną do obrazu autyzmu oraz część wynikającą z charakterystyki ADHD.

Nowsze badanie z 2025 roku porównało 69 dorosłych z ADHD, 50 z autyzmem i 31 osób kontrolnych. Grupa ADHD uzyskiwała wyniki pośrednie między grupą autystyczną a kontrolną, a analiza pojedynczych pozycji pokazywała zarówno podobieństwa, jak i różnice.

To nie oznacza, że ADOS-2 nie nadaje się dla osób z ADHD.

Oznacza, że sam wynik nie odpowiada na pytanie, dlaczego zachowanie wygląda właśnie tak.

AuDHD nie rozwiązuje diagnostyki jednym słowem

Od 2013 roku ADHD i autyzm nie są już traktowane w klasyfikacjach jako rozpoznania wzajemnie się wykluczające.

Jedna osoba może spełniać kryteria obu.

To współwystępowanie często określa się skrótem AuDHD. Skrót opisuje współistnienie ADHD i autyzmu. Nie jest trzecią osobną chorobą.

Nie wynika z tego, że każda osoba z ADHD i kilkoma cechami autystycznymi ma również autyzm. Nie wynika też, że każdy nietypowy wynik ADOS-2 u osoby z ADHD potwierdza dwa rozpoznania.

Na AuDHD.pl opisujemy szerzej spektrum autyzmu u dorosłej osoby, która ma również ADHD.

Historia rozwojowa pomaga rozdzielić podobne zachowania

Jeżeli dorosła osoba podczas rozmowy często zmienia temat, sam fakt nie mówi jeszcze, z czego to wynika.

Znaczenie ma to, jak wyglądało jej funkcjonowanie wcześniej.

Czy trudności społeczne były widoczne przed nasileniem problemów z uwagą?

Jak wyglądały relacje z rówieśnikami?

Czy występowała silna potrzeba przewidywalności?

Jak reagowała na zmiany?

Czy pojawiały się różnice sensoryczne?

Jak wyglądały zainteresowania?

Czy część zasad społecznych trzeba było świadomie wyuczyć?

Właśnie dlatego historia rozwojowa jest czymś więcej niż formalnym dodatkiem do wyniku ADOS-2.

Rodzic może pomóc, ale nie jest jedynym źródłem historii

Informacje od rodzica lub innej osoby pamiętającej dzieciństwo mogą być bardzo cenne.

Nie każdy dorosły ma do nich dostęp.

Można wtedy korzystać z innych źródeł: dokumentacji szkolnej, opinii, własnych wspomnień, informacji od rodzeństwa albo innych osób znających badaną osobę wcześniej.

Na DiagnozaAutyzmu.com.pl opisujemy to dokładniej w tekście czy do diagnozy autyzmu u dorosłych potrzebny jest rodzic.

Nie przygotowuj się do ADOS-2 jak do egzaminu

Nie ma odpowiedzi, których trzeba się nauczyć.

Nie ma sensu próbować „pokazać autyzmu”. Nie ma też sensu kontrolować każdego zachowania, żeby uzyskać niski wynik.

Znacznie bardziej użyteczne jest przygotowanie informacji o własnej historii.

Jak wyglądały relacje w dzieciństwie. Jak znosiło się zmiany. Jakie były zainteresowania. Jak funkcjonowało się w grupie. Czy występowały różnice sensoryczne. Co zmieniało się, gdy rosły wymagania społeczne i organizacyjne. Czy wcześniej pojawiały się rozpoznania ADHD, lęku, depresji lub innych trudności.

Kobieta nie musi „wyglądać autystycznie” podczas spotkania

Przegląd dotyczący diagnostyki dziewcząt i kobiet zwraca uwagę na ryzyko późniejszego albo pominiętego rozpoznania, możliwość niepełnego wychwytywania mniej stereotypowych prezentacji oraz potrzebę uwzględniania kamuflowania i współwystępujących trudności psychicznych.

To nie znaczy, że istnieje osobny „kobiecy autyzm”.

Nie znaczy też, że każda kobieta maskuje.

Oznacza po prostu, że dobra ocena nie powinna opierać się na założeniu, że autyzm musi wyglądać dokładnie tak samo u każdej osoby.

Jeżeli lokalna diagnoza spektrum autyzmu w Szczecinie dotyczy dorosłej kobiety lub osoby z wcześniej rozpoznanym ADHD, szczególnie ważne staje się zestawienie obserwacji z historią rozwojową i diagnostyką różnicową.

ADOS-2 jest częścią odpowiedzi, nie całą odpowiedzią

Największy błąd polega na dwóch przeciwnych uproszczeniach.

Pierwsze brzmi: przekroczyłem próg, więc diagnoza jest pewna.

Drugie: nie przekroczyłam progu, ale wynik jest nieważny, bo maskuję.

Oba skróty omijają to, czym jest diagnostyka kliniczna.

Wynik trzeba zestawić z historią, kryteriami diagnostycznymi, obserwacją, funkcjonowaniem w różnych środowiskach i możliwymi innymi wyjaśnieniami.

W osobnym artykule opisujemy dokładniej, co oznacza wynik ADOS-2 i dlaczego sam próg nie rozstrzyga diagnozy autyzmu.

Dobre pytanie nie brzmi więc tylko: jaki mam wynik?

Lepsze brzmi: czy ten wynik pasuje do sposobu, w jaki funkcjonowałem przez całe życie?